خانه / دین و مذهب / نظام اقتصادی اسلامی
کد خبر: 9308051018
نظام اقتصادی اسلامی
نظام: ترتیب، روش، نظم - اقتصاد:صرفه جویی، قناعت، میانه روی - اسلام: تسلیم شدن

نظام اقتصادی اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم

نظام اقتصاد اسلامی عبارت است از مجموعه قواعد کلّی ارائه شده در اسلام در زمینه روش تنظیم حیات اقتصادی و حلّ مشکلات اقتصادی، در راستای تامین عدالت اجتماعی برای نیل به سعادت بشر و رسیدن به جامعه‌ی  که تمامی پیامبران و ائمه‌ی الهی و بقیه علما برای آن تلاش کرده‌اند. ویا هم مجموعه‌ای هماهنگ از نهادهای حقوقی و اجتماعی که در بطن آن‌ها، برخی وسائل فنی سازمان یافته به پیروی از برخی انگیزه‌های برتر، به منظور برقراری تعادل اقتصادی، مورد استفاده قرار گرفته است. که از سه واژه یکی نظام و دیگر اقتصاد و دیگری هم اسلام میباشد که هرکدام دارای معانی خاصی میباشد و با هم جمع شده و تعرف فوق را ارائه مینماید.

نظام: ترتیب، روش، نظم

اقتصاد:صرفه جویی، قناعت، میانه روی

اسلام: تسلیم شدن

چون بحث ما در مورد نظام اقتصادی اسلامی میباشد و عمومی بحث میکنیم.

مسألهٔ اقتصاد، به عنوان یکی از مهم‌ترین مسائل زندگی بشر، مطرح است، و اسلام نیز نگرش خاصی به آن دارد.

امروزه اگر مسئله اقتصاد در جامعه مد نظر گرفته نمیشد بدون شک که در دنیا دیگر هیچ مملکتی سرمایه دار و با اقتصاد خوب دیده نمیشد.

همه ما شما میدانیم که امروزه جوامع دیگر به ویژه دنیای غرب و شرق از هرلحاظ سخن اول را میزند، همین کشورهای سرمایه دار هستند که نظام اقتصادی جهان را روی دست داشته و همیشه بالای دیگران به نحو حکمروایی میکنند، که همه این پیشرفتها و حکمروایی ها در صورت عدم موجودیت  اقتصاد خوب، توسط سیاستمداران و اقتصاد دانان واقعی در آن کشور ممکن نخواهد بود.

در حالیکه دیدگاه مسلمانان نسبت به جامعه غیر مسلمان هرازگاهی متفاوت از هم بوده است، و آن اینکه جوامع غیر مسلمان رزق و روزی که خداوند متعال برای بندگانش داده را محدود دانسته و میگویند که باید از اینها استفاده نا محدود صورت گیرد؛ اما دیدگاه مسلمانان طوری میباشد که خداوند در حالیکه بهترین رزق دهنده میباشد؛ اما بازهم باید از آن به طوری استفاده صورت گیرد که نه افراط شود و نه تفریط!

طبق آیه: وَإِن تَعُدُّواْ نِعْمَتَ اللّهِ لاَ تُحْصُوهَا   ترجمه: و اگر بخواهید نعمت‌های خداوند را در شمار بیاورید نمی‌توانید نعمت‌های خداوند را به حد و حصری محدود کنید.

و درجایی دیگر میخوانیم که : والله خیرالرازقین ( خداوند بهترین رزق دهنده میباشد ) و در جایی دیگر خداوند متعال میفرماید که خیرالامور الاوسطها ( بهترین کارها میانه روی میباشد ).

اما بازهم دیده میشود کشورهای که داد از اسلام میزند مانند کشور افغانستان بازهم سالهای سال است که دارای یک اقتصاد سالم نشده و همیشه از این لحاظ وابسته به کشورهای دیگر بوده اند.

پس زمانی که ما داد از اسلام میزنیم خوب است که بدانیم جایگاه اقتصاد در جامعه اسلامی چگونه میباشد؟

جایگاه اقتصاد مقاومتی در جامعه اسوه اسلامی

مکتب اقتصادی اسلام، در صدد تأمین اهداف فراوانی است که برخی از آنها اخلاقی و برخی دیگر اجتماعی است، در این مقاله به بعضی از آن اهداف که اهمیت بیشتری دارد، اشاره می شود:

  1. حاکمیت سیاسی اسلام
  2. تحکیم ارزش های معنوی و اخلاقی
  3. برپایی عدالت اجتماعی
  4. عدم وابستگی اقتصادی
  5. خودکفایی و اقتدار اقتصادی
  6. توسعه و رشد
  7. رفاه عمومی

اهداف مذکور همه در عرض هم نیستند بلکه برخی از آنها با حفظ برخی دیگر هدف قرار می گیرند، مثلا سه هدف آخر به این شرط مطلوب اند که لطمه ای به چهار هدف اول نزنند. دو هدف اول، به نظر می رسد که اقتصادی نیستند، ولی جزء اهداف اقتصادی اسلامی گنجانده شده اند، زیرا، در احکام اسلام، این اهداف جدا از یکدیگر مطرح نشده اند و جدا کردن آنها جزء اهداف وظایف سازمان های اقتصادی نیستند . که به شرح هرکدام آن میپردازیم.

1- حاکمیت سیاسی اسلام

در اقتصاد اسلامی، سعی در حفظ حاکمیت سیاسی اسلام در روابط با بیگانگان است، زیرا در روابط خارجی، مناسبات اقتصادی و سیاسی بسیار به هم پیوسته اند، هم اکنون وابستگی سیاسی بسیاری از کشورهای جهان سوم مثلا افغانستان، از زمان تشکیل این کشور تا اکنون در اثر وابستگی اقتصادی آنهاست، به این سبب یکی از اهداف اقتصاد اسلامی، حفظ حاکمیت سیاسی اسلام است.

2- تحکیم ارزش های معنوی و اخلاقی:

اسلام در رسیدن به همه اهداف اقتصادیش از قبیل، زدودن فقر، ایجاد رفاه و اجرای عدالت، از چهارچوب ارزش های اخلاقی، خارج نمی شود. زیرا تحقق این ارزش ها همراه با پیاده شدن اقتصاد اسلامی از اهداف مکتب اسلام است. این از اهدافی است که هم افراد باید مراعات کنند و هم دولت باید در تحقق آن بکوشد. کسی حق ندارد از راههای حرام کسب درآمد کند یا با اکراه، طرف مقابل را به معامله ای وادار نماید. قرآن می فرماید ای کسانی که ایمان آورده اید اموالتان را در میان خود به باطل نخورید مگر این که داد و ستدی از روی رضایت شما باشد».(نساء/29)

در اسلام پرداخت زکات و خمس عبادتی است که فرد با رضایت کامل به آن اقدام می کند. به علاوه؛ قرآن، گرفتن زکات را وسیله پاک شدن و تزکیه پرداخت کننده به شمار می آورد. « توبه/103). هم چنین به انفال کنندگان سفارش می کند که از بهترین اموال خود انفاق کنید تا به «نیکی» دست یابید. آل عمران/92)

3- برپایی عدالت اجتماعی:

عدالت اجتماعی در بعد اقتصادی از نظر اسلام با تامین زندگی متوسط اجتماعی برای فقرا و جلوگیری از انباشته شدن بیش از حد ثروت در دست اغنیا تحقق می یابد. که متاسفانه در افغانستان این مسئله مدنظر گرفته نمیشود همه چیز به قربانی قومیت و روابط سمتی و زبانی شده اند و از قوانین اسلام خبری نیست.

4- خودکفایی و اقتدار اقتصادی:

مقصود از خود کفایی این است که جامعه بتواند نیازمندیهای خود را در حد بالایی از رفاه تولید کند و ناگزیر به وارد کردن کالا از خارج نباشد. البته ممکن است ترجیح دهد بعضی از نیازهای خود را از خارج تامین کند، به این سبب که هزینه تهیه آن در داخل بیشتر می شود و با وارد کردن آنها، این جامعه می تواند امکانات خود را در راه مفیدتری به کار گیرد. در این صورت با خودکفایی ناسازگار نیست، زیرا جامعه قدرت لازم برای تولید آن را دارد. در این تعریف، بیان شده که جامعه ای که توانایی تامین نیازمندی های خود را در سطح عالی رفاه داشته باشد، خودکفاست. زیرا ممکن است کشوری به تولیدات داخلی اکتفا کند ولی وضعیت فقیرانه ای داشته باشد. در این حال آن کشور خودکفا نیست، در خودکفایی، توانمندی و اقتدار نهفته است، جامعه خودکفا، روی پای خود ایستاده است. این ایستادگی بدون وجود حیات و نشاط ممکن نیست. قرآن مجید درباره مومنان به پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله می فرماید: «کزرع اخرج شطئه فأزره فاستغلظ فاستوی علی سوقه یعجب الزراع لیفظ بهم الکفار. مانند دانه ای است که شاخ و بال بیرون آورده و (این شاخه ها) او را تقویت کرده و در نتیجه آن گیاه درشت شده، تا آنکه بر ساقه استوار گردیده، بدان گونه که دهقان را به شگفتی واداشته است(خدا آنان را قوی کرده)، تا به وسیله آنان کافران را به خشم آورد».(فتح/29) مفاد این آیه، قدرت یافتن مسلمانان و رسیدن آنان به شکوه و عظمتی است که دشمنان اسلام تاب تحمل آن را ندارند. قطعا باید این اقتدار هم اقتدار سیاسی، هم اقتدار نظامی و هم قدرت اقتصادی و هم توانمندی فرهنگی باشد.

5- عدم وابستگی اقتصادی:

به این معنی که کشور از لحاظ اقتصاد به هیچ کشوری دیگری وابسته نباشد و تمام احتیاجات خودرا خود تولید نماید و برای دیگران در بیرون جهت بهبودی وضعیت اقتصادی خود صادر نماید.خداوند پاک در در قرآن کریم میفرماید. «. خداوند هرگز برای کافران بر مومنین راه تسلطی قرار نداده است».(نساء/141)

. یعنی، مسلمانان می باید کاری کنند که کفار بر آنان مسلط نشوند و هر عملی که منتهی به سلطه کفار شود نامشروع است. از جمله راههای سلطه کفار بر مومنین سلطه اقتصادی است. متاسفانه در این روزگار، سلطه اقتصادی بیگانگان بر مسلمانان به ویژه در کشور ما افغانستان تحقق یافته است و این واقعیت تلخ به دلیل عمل نکردن مسلمانان به مقتضای ایمان است. مطابق مستفاد از این آیه، مومنان وظیفه دارند تلاش کنند و خود را از وابستگی ها – از جمله وابستگی اقتصادی – رهایی دهند. «و اعدوا لهم ما استطعتم من قوه. برای مقابله با آنان (کفار و مشرکان آن چه می توانید نیرو آماده کنید)».(انفال/60). البته به این فکر نباشیم که با استفاده از واژه نیرو ما صرف نیروی نظامی آماده کنیم؛ اما کلمه «من قوه» هر نیرویی را شامل می شود. نیروی اقتصادی برای رویارویی با دشمن از اهمیت ویژه ی برخوردار است. به خصوص در جنگ های امروز که قدرت اقتصادی یکی از دو طرف جنگ در سرنوشت آن نقش به سزایی دارد.

6- توسعه و رشد:

یکی از اهداف اقتصاد اسلامی، ایجاد توسعه و رشد است. این هدف را در راهنمایی های اسلام و عمل رهبران بزرگ آن مشاهده می کنیم. که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود.

الف) اسلام بر فراگیری معلومات و افزایش اطلاعات مسلمین سفارش اکید دارد، تا آنجا که از پیامبر صلّی الله علیه و آله نقل شده است: «اطلبوا العلم من المهد الی اللحد». به این معنی که برای اندوختن دانش محدودیت زمانی نباید شناخت.  و نیز آمده است: «اطلبوا العلم ولو بالصین». بدین معنی که دوری راه و رنج سفر برای کسب دانش باید ناچیز شمرده شود .

ب) اسلام بر آباد کردن زمین ها و شهرها و تعطیل نگذاردن اراضی تاکید فراوان دارد که از عوامل مهم رشد تولید می باشد.

قرآن می فرماید: «هو أنشاکم من الارض و استعمرکم فیها. خدا شما را از زمین ایجاد کرد و به آبادانی در آن گماشت» همچنین در این مورد شاعر چی زیبا می سراید:

خدا آن ملت را سروری داد – که تقدیرش به دست خویش بنوشت

به آن ملت سروکاری ندارد – که دهقانش برای دیگران کشت.

7- رفاه عمومی:

رفاه در ضمن رشد و توسعه حاصل می شود، یعنی اگر جامعه ای توسعه و رشد لازم را فراهم کرده باشد، به دنبال آن رفاه نیز به وجود می آید. خداوند نعمت های بی شماری را در اختیار انسان قرار داده که از آنها بهره گیرد. و امیرالمومنین امام علی علیه السلام نیز در وصف متقین می فرماید: «همانا متقین بهره دنیای نقد و آخرت آینده را بردند، با اهل دنیا در دنیایشان شریک شدند، ولی اهل دنیا در آخرت آنان شریک نشدند. در دنیا به بهترین نوع مسکن گرفتند و به بهترین وجه خوردند.

نظام بانکی در جامعه  اسلامی

  1. نظام بانکی می بایست برطبق موازین شرعی و اسلامی باشد.
  2. داشتن فرمولهای مختلف در فعالیت نظام بانکی اسلامی در جهت کمک به دولت، مردم و بالاخص مردم محروم و مستضعف.
  3. ایجاد مؤسسات شخصی یا گروهی(به صورت قرض الحسنه اسلامی).
  4. توجه داشتن به مقوله ربا و اشکال مختلف آن در اسلام.

نظام مالیاتی در جامعه اسوه اسلامی می تواند:

الف) مردم را نسبت به مالیات و ثمرات خوب آن آگاه نماید.

ب) نسبت دریافت مالیات برای اقشار مختلف با توجه به وضعیت امرار معاش چه در سرمایه های ملی، سرمایه های پنهان و سرمایه های جاری را مشخص گرداند.

ج) ثمرات دریافت مالیات را به سرعت برای مردم قابل دسترس نماید.

اقسام مختلف بیمه های اجتماعی، با رعایت عدالت اجتماعی به معنای واقعی می تواند نقش بسزایی در اقتصاد پویا در جامعه داشته باشد.

هفت بعد اساسی در ساختار اقتصاد:

1- مبارزه با فقر و تأمین نیازهای هر فرد در پرتو کار خلاق او و ارزش افزوده ای است که او در جامعه تولید می کند.

2- آزاد نگه داشتن بخشی از وقت هر انسان، برای این که فرصتی مناسب برای خودسازی و رشد انسانی و تعالی معنوی داشته باشد.

3- اعتدال در مصرف، مبارزه با اسراف و نفی هر نوع اقتصاد تخریبی نسبت به امکاناتی که خداوند در جامعه برای زندگی انسان ها در اختیار همه قرار داده است.

4- حفظ آزادی انسان در رابطه با عامل اقتصاد، در برابر کسانی که انسان را یک حیوان اقتصادی معرفی می کنند و بدین ترتیب او خود به خود برده اقتصاد سرمایه داری و خصوصی و یا برده اقتصاد دولتی یا به تعبیر صحیح تر، برده سرمایه داری خصوصی و سرمایه داری دولتی می شود، باید آزادی انسان در رابطه با عامل اقتصاد حفظ شود.

5- تأکید بر استقلال اقتصادی جامعه اسوه اسلامی و این که براستی از نظر اقتصادی به روی پا خود بایستد؛ خود تولید کند و متناسب با نیازهای خود مصرف کند. به دیگران وابسته نباشدکه وابستگی اقتصادی امروزه زیربنا و ریشه وابستگی های دیگر شده است و خود به خود با استقلال جامعه سازگار نیست.

6- تأکید به تکامل فنی و صنعتی، زیرا پیشرفت های صنعتی از جلوه های رشد انسان است و هیچگاه نباید مورد غفلت قرار گیرد. بنابراین در برنامه ریزی اقتصادی جامعه اسوه اسلامی باید به آن تأکید شود.

7- برقراری عدل اقتصادی نسبت به بی عدالتی هایی که در گذشته این کشور صورت گرفته است.

در حل برخی از مشکلات امروزه در جامعه اسوه اسلامی

می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

الف- مبارزه با بیکاری

ب- اشتغال کامل

ج- افزایش مهارت و ابتکار

من به عنوان یک شهروند، به عنوان یک دانش آموز برای شما مخاطبان ارجمند یادآوری میکنم که با توجه به موارد ذکر شده در خصوص توان های که داریم بیایید در بحث اقتصاد، کار و اشتغال را به عنوان محور اصلی این بخش قرار داده و در صدد طرحی جامع برای رفع این معضل داشته باشیم.

در حالیکه در افغانستان با آمدن کشورهای خارجی ، نظام اقتصادی این کشور به شکل بازار آزاد تعریف شد و  قانون اساسی افغانستان هم بر آن مهر تایید زده اند، اما متاسفانه این بازار آزاد طوری شده است که به نفع قشر خاص از مردم تمام و به ضرر اکثر هموطنان انجامیده اند.

این در حالی است که دولت افغانستان هم از بازار آزاد از یک طرف استقبال نموده و از طرف دیگر کنترولی بر این بازار ها نداشته و همیشه مافیایی ها خون مردم را چشیده اند و دولت هم مهر سکوت بر لب زده اند.

به طور مثال مستند که روز گذشته از تلویزیون طلوع منتشر شد در آن از پرده های برداشته شد که آقای کرزی رییس جمهور اسبق این کشور و کارمندان کمیسیون انتخابات، همه و همه در فساد آغشته بوده و صدها هزار دالر مصرف یک شخص شده اند. اینهمه از موارد میباشد که اقتصاد این کشور به بحران رفته و مردم این کشور را وام زده و اکثریت فرار را بر قرار ترجیح داده و مورد استقبال ماهی های دریاهای بزرگ قرار گرفته اند.

این همه بی نظمی ها و چالشهای اقتصادی همه از عدم مدیریت سالم و مدنظر نگرفتن قوانین و مقررات اسلام بوده که ما نتوانستیم به یک کشور سرمایه دار مبدل شویم، بلکه هرروزه اقتصاد ما به طرف بحران سوق داده میشود.

ما مردم افغانستان حتا از نعمتهای خداوند استفاده درست نمیتوانیم، با اینهمه آب که داریم، با این همه معادن که داریم، به همین ترتیب با هزاران داشته های خود، میبینیم که در صدر فقیر ترین کشورهای دنیا قرار داریم و به جای مقام افتخار مقام ننگ آور، مانند فساد را در صدر جدول از آن خود میکنیم.

در صورتیکه ما نظام اقتصادی اسلامی را مدنظر داشته باشیم بدون شک که همگی از حقوق خود مستفید شده و جامعه ما به یک جامعه مرفه تبدیل خواهد گشت.

اگر نظام اقتصادی اسلامی در جامعه مدنظر گرفته نشود نه تنها که اقتصاد آن به بحران میرود، بلکه میتواند باعث از بین رفتن روابط نیک میان شان شده و به زودی از هم بپاشند، حتی مردم از دولت و دولت از مردم.

با استفاده از مطالب وبسایت حوزه و ویکی پیدیا.

رحمانی جاغوری – کابل

Download PDF

درباره‌ مدیریت جاغوری نیوز

ار تباط با مدیریت وبسایت خبری جاغوری نیوز: / 0093797675981 Info@Jaghorinews.com

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

برای نشر نظر تان در جاغوری‌نیوز، خانه‌خالی ذیل‌را با عدد مناسب پر کنید! *

جاغوری‌نیوز - پایگاه خبر‌رسانی جاغوری